Sürdürülebilirlik nedir?

En temel haliyle sürdürülebilirlik, bir sistemin kendi kaynaklarını tüketmeden devam edebilme kapasitesidir.

Bu sistem bir orman, şehir veya üretim tesisi olabilir. Aynı zamanda bir kurum, aile, çalışma kültürü, topluluk ya da insanın kendi yaşam düzeni de olabilir.

Bir üretim modeli çevreye zarar vermiyor fakat çalışanlarını sürekli tüketiyorsa gerçekten sürdürülebilir değildir. Bir kurum karbon hedefleri açıklıyor ancak çalışanların karar süreçlerine katılmadığı, psikolojik güvenliğin bulunmadığı ve görünmeyen emeğin sürekli aynı kişiler tarafından taşındığı bir kültüre sahipse sürdürülebilirlik iddiası eksik kalır.

Benzer şekilde, yalnızca kişisel tüketim tercihlerine odaklanıp üretim sistemlerini, sosyal eşitsizlikleri ve kurumsal sorumluluğu görmezden gelmek de sorunu bireyin omuzlarına bırakır.

Sürdürülebilirlik, parçaların tek tek iyi görünmesinden çok sistemin bütünüyle devam edebilmesiyle ilgilidir.

Çevresel sürdürülebilirlik neden tek başına yeterli değildir?

Çevresel sürdürülebilirlik; doğal kaynakların korunmasını, iklim değişikliğiyle mücadeleyi, biyolojik çeşitliliği, enerji kullanımını, atık yönetimini ve sorumlu üretimi kapsar. Bunlar tartışmasız biçimde sürdürülebilirliğin temelidir.

Fakat çevreyle ilgili alınan kararların hayata geçmesi yine insanlar, kurumlar ve toplumsal alışkanlıklar üzerinden mümkün olur.

Bir ofise geri dönüşüm kutusu koymak kolaydır. Çalışanların hangi atığın nereye gideceğini bilmesi, satın alma süreçlerinin gereksiz ambalajı azaltması, mutfakta gıda israfının takip edilmesi ve yönetimin bu sistemi sürekli desteklemesi ise kültürel bir dönüşüm gerektirir.

Sorun çoğu zaman bilgi eksikliğinden değil, bilginin davranışa dönüşmemesinden kaynaklanır.

Bu nedenle çevresel hedeflerin kalıcı olabilmesi için sosyal yapıya, kurum kültürüne ve gündelik alışkanlıklara yerleşmesi gerekir.

Sosyal sürdürülebilirlik ne anlama gelir?

Sosyal sürdürülebilirlik, insanların sağlıklı, güvenli, adil ve kapsayıcı koşullarda yaşayabilmesiyle ilgilidir.

Çalışma hayatında bu; yalnızca çalışanlara yan haklar veya dönemsel iyi oluş etkinlikleri sunmak değildir. İş yükünün nasıl dağıtıldığı, insanların söz hakkının bulunup bulunmadığı, farklılıkların nasıl karşılandığı, liderlerin nasıl davrandığı ve çalışanların kendilerini sürekli tükenmiş hissedip hissetmediği de sosyal sürdürülebilirliğin parçasıdır.

Bir kurum kısa vadede yüksek performans gösterebilir. Ancak bu performans sürekli fazla mesaiye, tükenmişliğe, yüksek çalışan sirkülasyonuna ve güven kaybına dayanıyorsa sürdürülebilir değildir.

Aynı durum topluluklar ve aileler için de geçerlidir. Bir yapının yükünü sürekli birkaç kişi taşıyorsa, bilgi paylaşılmıyorsa veya yeni gelenler kendilerine yer bulamıyorsa o birliktelik zamanla zayıflar.

Sosyal sürdürülebilirlik, insanların yalnızca sistemin içinde bulunmasını değil, sistemin devamına gerçek biçimde katılabilmesini gerektirir.

İnsan sürdürülebilirliği neden önemlidir?

İnsan sürdürülebilirliği, bireyin fiziksel ve zihinsel enerjisini sürekli tüketmeden yaşayabilmesi, çalışabilmesi, üretebilmesi ve gelişebilmesi anlamına gelir.

Burada iyi oluşu yalnızca yoga, meditasyon veya kişisel bakım üzerinden değerlendirmek yeterli değildir. İnsanların içinde bulunduğu koşullar değişmeden, yalnızca bireye 'kendine iyi bak' demek sorumluluğu yeniden bireye yükler.

Gerçek bir insan sürdürülebilirliği yaklaşımı şu soruları sorar:

Sürdürülebilir kurumlar, insanı tükenene kadar kullanılan bir kaynak olarak değil, sistemin canlı ve dönüştürücü parçası olarak görür.

Sürdürülebilirlik kültürü nasıl oluşur?

Bir kurumun internet sitesinde sürdürülebilirlik başlığı bulunması veya yıllık rapor yayımlaması tek başına sürdürülebilirlik kültürü oluşturmaz.

Kültür, tekrar edilen davranışlardan meydana gelir.

Bir toplantıda kimin konuşabildiği, yöneticinin itiraza nasıl tepki verdiği, satın alma kararlarının yalnızca fiyat üzerinden mi yoksa sosyal ve çevresel etkiler düşünülerek mi alındığı, çalışanların yeni fikir üretmeye ne kadar alan bulduğu gerçek kültürü gösterir.

Sürdürülebilirlik kültürünün oluşabilmesi için değerlerin şu alanlara yerleşmesi gerekir:

Bir değer ancak gündelik hayatın içinde tekrarlandığında kültüre dönüşür.

Sürdürülebilir yaşam yalnızca bireysel tercihlerden mi oluşur?

Bez çanta kullanmak, daha az tüketmek, yerel ürünleri tercih etmek veya gıda israfını azaltmak değerli bireysel adımlardır. Ancak sürdürülebilir yaşamı yalnızca tüketici tercihlerine indirgemek eksik bir yaklaşımdır.

İnsanların seçimlerini yaşadıkları şehir, gelir düzeyleri, ulaşım altyapısı, çalışma saatleri, erişebildikleri ürünler ve kurumların sunduğu seçenekler belirler.

Bu nedenle sürdürülebilir yaşam hem bireysel hem de sistemsel bir meseledir.

Bireyin sorumluluğu vardır; fakat kurumların, yerel yönetimlerin, üreticilerin ve kamunun sorumluluğu bireyin sorumluluğundan ayrı düşünülemez.

Kalıcı değişim, insanlardan sürekli daha doğru tercihler yapmalarını istemekle değil, doğru tercihin mümkün ve erişilebilir olduğu sistemler kurmakla gerçekleşir.

Çocuklar sürdürülebilirliği nasıl öğrenir?

Sürdürülebilirlik kültürünün kuşaklar arasında devam edebilmesi için çocukların bu kavramı yalnızca ders konusu olarak öğrenmesi yeterli değildir.

Çocuklar sürdürülebilirliği oyun oynarken, bir şey üretirken, toprağa dokunurken, yemek hazırlarken, paylaşırken ve kendi kararlarının sonucunu görürken öğrenir.

Bir çocuğa 'doğayı korumalısın' demekle, ona bir malzemenin nereden geldiğini, nasıl yeniden kullanılabileceğini veya ortak bir kaynağın neden birlikte korunması gerektiğini deneyimletmek aynı şey değildir.

Bilgi davranışa, davranış alışkanlığa, alışkanlık da kültüre dönüşür.

Bu nedenle sürdürülebilirlik eğitiminin amacı doğru cevapları ezberletmek değil; merak etmeyi, ilişki kurmayı, sorumluluk almayı ve farklı çözümler üretebilmeyi desteklemek olmalıdır.

CU2 sürdürülebilirliği nasıl ele alıyor?

CU2 için sürdürülebilirlik birbirinden kopuk çevre, iyi oluş, çocuk veya kurum projelerinin ortak etiketi değildir.

İnsan sürdürülebilirliği, yaratıcı ifade, sürdürülebilir yaşam, kültür ve topluluk aynı sistemin farklı parçalarıdır.

Bir kurumun sürdürülebilirlik kültürü çalışanlarını tüketiyorsa eksiktir. Bir çocuk programı yalnızca bilgi aktarıyor fakat çocuğa karar ve üretim alanı açmıyorsa eksiktir. Bir deneyim iyi hissettiriyor ancak gündelik hayatta hiçbir karşılık üretmiyorsa etkisi sınırlıdır.

CU2; doğru insanı, doğru içeriği ve doğru deneyim biçimini bir araya getirerek sürdürülebilirliği yaşanabilir bir kültüre dönüştürmeye çalışır.

Amaç yalnızca insanları bir etkinlikte buluşturmak değildir. Öğrenilenin kurumda, ailede, toplulukta ve gündelik yaşamda devam edebileceği alanlar kurmaktır.

Sonuç: Sürdürülebilirlik bir ilişki biçimidir

Sürdürülebilirlik yalnızca ne tükettiğimizle değil; neyi nasıl ürettiğimiz, sorumluluğu nasıl paylaştığımız ve birbirimizle nasıl yaşadığımızla ilgilidir.

Çevreyi insanlardan, insanları kurumlardan, kurumları kültürden ayırarak kalıcı bir dönüşüm yaratamayız.

Sürdürülebilir bir gelecek; yalnızca teknolojik çözümlerle veya bireysel iyi niyetlerle değil, değerlerin davranışlara ve davranışların ortak kültüre dönüşmesiyle kurulabilir.

Çünkü sürdürülebilirlik, gelecekte ulaşılacak uzak bir hedef değil; bugün tekrar ettiğimiz seçimlerin toplamıdır.